موسیقی ملل: شرق دور: ۶ اثر

دانلود اثر۱:  Zumi-Kai  – Midare – موسیقی سنتی ژاپن (ساز کوتو)

.

دانلود اثر۲: Kyo No Yoru – موسیقی سنتی ژاپن(ساز شاکوهاچی)

 .

دانلود اثر۳: blue-bird – موسیقی پاپ ژاپن

.

دانلود اثر۴: Yuunagi – موسیقی روز ژاپن

.

دانلود اثر۵:موسیقی روز ژاپن:  Meiko no Yume wa Yoru Hiraku اثر Zenkyoku Shu با صدای Meiko Kaji

.

دانلود اثر۵: موسیقی ارکسترال شرق دور: Eternal Spring با اجرای  – F. L. Chinese Orchestra

.

دانلود اثر ۶: موسیقی ارکسترال شرق دور: Theme from the Last Emperor با اجرای The Asian Music Orchestra

.

music of japan

.

موسیقی سنتی ژاپنی (و مقایسه آن با موسیقی ایرانی)

سخنرانی گن ایچی تسوگه – Gen ichi Tsuge در دانشگاه هنر تهران:
.

من یک موسیقی شناس ژاپنی هستم که درموسیقی ایرانی تخصص دارد. شاید این گفته، که من متخصص موسیقی ایرانی هستم، شما را متعجب کند. خودم هم از این که متخصص موسیقی ایرانی خطاب شوم کمی خجالت می کشم، چرا که به اندازه کافی روی این موضوع کار نکرده ام تا در آن تسلط یابم. به هرحال روزگاری من جزو معدود محققینی محسوب می شدم که در دهه ۱۹۶۰ به مطالعه و تحقیق درباره موسیقی ایرانی پرداختند. سالها پیش در ۱۹۶۳ برای مطالعه موسیقی سنتی ایرانی به ایران آمدم و خوشبختانه از سوی دانشگاه تهران بورسیه ای برای سالهای ۱۹۶۳ تا ۱۹۶۶ دریافت کردم. درواقع هنگامی که گروه موسیقی در سال ۱۹۶۴ (۱۳۴۳ش) در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران تأسیس شد، من تنها دانشجویی بودم که رسماً در آن گروه ثبت نام کردم و مرحوم دکتر برکشلی تنها استاد من بود. من که چند ماهی نزد استاد یحیی زرین پنجه در هنرستان موسیقی ملی نواختن سه تار را آغاز کرده بودم، در سالهای بعدی ردیف میرزا عبدالله را از استاد نورعلی برومند فراگرفتم.
در سال ۱۹۶۶ از طرف دانشگاه وزلیان آمریکا برای تدریس موسیقی ژاپنی و ایرانی در «برنامه موسیقی جهانی» تازه تأسیس شده آن دانشگاه دعوت شدم. در آن دوران چند مقاله و یادداشت درباره موسیقی ایرانی و همچنین رساله دکترای خود را تحت عنوان «آواز: مطالعه ای درباره جنبه های ریتمیک موسیقی کلاسیک ایرانی» نوشتم. دو مقاله ام به فارسی ترجمه شد و در همان زمان در مجله موسیقی (شماره های ۱۳۷ و ۱۳۸) به سال ۱۹۷۲ به چاپ رسید. همچنین در نگارش چند مدخل در دائره المعارف ایرانیکا همکاری داشتم. در سال ۱۹۷۹ از ایالات متحده آمریکا به ژاپن بازگشتم و به تدریس در کالج موسیقی کُنی تاچی و دانشگاه هنرهای زیبای توکیو (که از آن فارغ التحصیل شده بودم) پرداختم. سپس چندین مقاله درباره موسیقی ایرانی به زبان ژاپنی نگاشتم. اخیراً نیز کار نوشتن کتابی مقدماتی درباره موسیقی ایرانی را برای خوانندگان ژاپنی به پایان رسانده‌ام. موسیقی ایرانی برای بسیاری از ژاپنی ها شناخته شده نیست. به هرحال امیدوارم این تلاش کوچک در درک عمیقتر موسیقی ایرانی برای مردم ژاپن مؤثر باشد.
در نظر مردم ژاپن، ایران سرزمینی دور دست است. ژاپن در منتهی الیه شرق آسیا واقع شده، درحالی که ایران در غرب آسیا قرار دارد. با این همه ما مشترکات کمی نداریم. موسیقی یکی از آنهاست. در حقیقت میراثهای موسیقایی ما از نظر تاریخی باهم قرابت دارند، اگرچه قرابتی دور و غیرمستقیم.

۱ـ مفهوم موسیقی
در ژاپن باستان یک چنین مفهوم امروزی از «موسیقی» وجود نداشت و به جای آن اصطلاحات عینی uta(خواندن)، mai(رقصیدن)، و asobi(نواختن) به کار می رفت. اینها واژه های مطلقاً ژاپنی هستند. بعدها، در قرون چهارم و پنجم میلادی، ما حروف الفبای چینی از جمله gaku(در چینی gve) و به دنبال آن مفهوم چینی «موسیقی» را اخذ کردیم. به هرحال این اصطلاح برای اشاره به موسیقی مراسم کنفوسیوسی، و بویژه در ژاپن برای موسیقی (و رقص) وارداتی دربار سلسله های سویی (Sui) و تانگ (Tang) به کار می رفت.
این وضعیت تاحدودی قابل مقایسه با ارتباط اصطلاح فارسی و عربی «موسیقی» است. نیاز به توضیح نیست که اصطلاح عربی (و فارسی) موسیقی اصلاً یونانی است. این اصطلاح اما اساساً برمفهوم مجرد ونظری «موسیقی» اطلاق می شد. هنگامی که موسیقی عینی و عملی مورد نظر بود، به جای «موسیقی» اصطلاحات بومی سرود و آواز به کار می رفت. در چنین مواردی در زبان عربی نیز واژه «غناء» بیش از موسیقی مورد استفاده قرار می گرفت.
امروز در ژاپن ما اصطلاح ongaku را برای «موسیقی» به کار می بریم. اگرچه این اصطلاح در زبان ژاپنی با دو حرف الفبای چینی نوشته می شـود و در زبان چینی yinyve تلفظ می شود، اما درواقع واژه ای اصلاً ژاپنی است که احتمالاً در اوایل دوره می جی (حدود ۱۸۷۰) به عنوان ترجمه مفهوم غربی موسیقی وضع شده است. ازاین رو اصطلاح ongakv اصلاً یعنی «موسیقی غربی» و هرگاه بخواهیم موسیقی سنتی ژاپنی را متین کنیم از واژه دیگری باید استفاده کنیم: hogakv (موسیقی ملی)، یاNippon dento ongakv (موسیقی سنتی ژاپنی).

۲ـ انواع موسیقی
موسیقی ژاپنی معمولاً در دو گروه طبقه بندی می شود: موسیقی سنتی و موسیقی غربی. نخستین شامل انواع بیشمار موسیقایی است: gagaku/bugaku (موسیقی و رقص درباری)، Shomyo (آوازهای بودایی)، biwa-gakv(موسیقی روایی با همراهی ساز بی وا)، Sokyoku (موسیقی سازی و آوازی ساز کوتو)، jivta (موسیقی سازی و آوازی ساز شامی سن)، و نیز انواع موسیقی های نمایشی مانند نو، بون راکو و نمایش کابوکی. افزون بر اینها تعداد بیشماری سبکهای محلی و موسیقی عامه پسند نیز وجود دارد.
ذکر این نکته نیز جالب است که این انواع موسیقی از جنبه های تئوری، زیباشناسی، رپرتوار، نُت نویسی، سازهای موسیقی و موزیکالیته اجراکنندگان کاملاً از یکدیگر جدا هستند.
بنابراین هر موسیقیدان باید در یک نوع مشخص تخصص یابد. غیرقابل تصور است که یک موسیقیدان «نو» در صحنه «کابوکی» دیده شود و برعکس (تنها استثناء مربوط می شود به موسیقیدانان دربار سلطنتی: آنها در موسیقی غربی نیز بخوبی آموزش دیده اند و باید در ضیافتهای رسمی درباری برای مهمانان خارجی موسیقی غربی اجرا نمایند) البته اخیراً برخی موسیقیدانهای جوانتر توانایی اجرای هر دو نوع موسیقی را کسب نموده و در صددند تا از مرزهای متعارف موسیقی ژاپن عبور کنند.

۳ـ سازهای موسیقی
اغلب سازهای موسیقی که در موسیقی ژاپنی مورد استفاده قرارمی گیرد اساساً از چین وارد شده اند. بنابراین تقریباً همه سازهای ژاپنی خویشاوندان نزدیکی در چین دارند.
منشأ برخی سازهای چینی را نیز در آسیای مرکزی و غربی می توان یافت. پس شماری از سازهای ژاپنی خویشاوندان دوری نیز در ایران دارند.
برای نمونه ساز چینی پی پا از بربط ایرانی اقتباس شده و بنابراین صورت ژاپنی آن یعنی بی وا بطور غیرمستقیم خویشاوند بربط ایرانی محسوب می شود.
هارپ عمودی گوشه دار چینی به نام konghou(که امروزه متروک است)، خویشاوند چنگ ایرانی است. این هارپ در ژاپن به عنوان یکی از اعضای ارکستر پائک چه (یکی از سلطنتهای باستانی شبه جزیره کره) عرضه شد. از همین رو در زبان ژاپنی آن را Kudara-goto یعنی هارپ پائک چه می نامند.
شاکوهاچی صورت ژاپنی یک فلوت چینی به نام donxiao یا Zhangdi است که بطور غیرمستقیم نسبتش به نی ایرانی می رسد.
هی چی ریکی صورت ژاپنی ابوای چینی یا biliخویشاوند غیرمستقیم بالابان ایرانی است.
xiyaogv(در زبان ژاپنی Saiyoko) نوعی طبل کمر باریک شبیه به ساعت شنی است که نسبتش به آسیای غربی می رسد. این ساز احتمالاً از آسیای غربی به چین و سپس به ژاپن وارد شده است. در موزه ایران باستان نیز یک مجسمه گلی وجود دارد که مردی رانشان می دهد که چنین سازی را در بغل گرفته است.

۴ـ ساختار موسیقی: جنبه های مُدال و ریتمیک
ملودیهای موسیقی سنتی ژاپنی در اصطلاح گام و مُد(الگوی) موسیقایی عموماً پنتاتونیک یاپنج نُتی هستند. گامهای موسیقی از نوعی به نوع دیگر متفاوت است، اما چهار گام موسیقایی پایه در موسیقی ژاپن مشهورند: ۱ـ گام miyako-bushi، ۲ـ گام ritsu، ۳ـ minyo یا گام آواز محلی، ۴ـ گام ryukgu به علاوه انواع گاگاکو و شومیو  براساس گام ryo و گام ritsu تشکیل شده اند. ملودیهای گاگاکو در چندین مد اجرا می شوند که از این نظر قابل مقایسه با «دستگاه» در موسیقی ایرانی است.
البته برخلاف موسیقی ایرانی، در موسیقی ژاپنی فواصل خنثی یا به اصطلاح ربع پرده وجود ندارد.
از نظر ویژگیهای ریتمیک در موسیقی ژاپنی می توان به دو سبک متضاد ریتمیک اشاره کرد: hyoshi-ai یا متریک و hyoshi-awazu یا غیرمتریک.
اولی را می توان با «ضربی» و دومی را با «آواز» یا قطعات بدون ضرب در موسیقی ایرانی مقایسه کرد. در ترانه های محلی اولی را Yagi-bushi و دومی را Oiwake می نامند.

۵ـ انتقال سنتها
موسیقی سنتی ژاپنی اساساً به روش شفاهی یا سینه به سینه منتقل می شود. در این موسیقی روشی برای خواندن قطعه (سلفژ) پیش از اجرا با ساز وجود دارد که در آن از قافیه ها و هجاهای بخصوصی برای کمک به حافظه استفاده می شود و به آن Shoga می گویند.
فقدان بداهه نوازی و حداقل استفاده از نت نویسی از دیگر ویژگیهای موسیقی ژاپنی است. آشنایی با نت نویسی غربی بر اعتبار موسیقیدان ژاپنی نمی افزاید و استفاده از نت هنگام کنسرت نشاندهنده غیرحرفه ای بودن نوازنده است.
۶ـ تأثیر غرب بر موسیقی سنتی ژاپنیجریان نوگرایی در ژاپن درمیانه قرن نوزدهم آغاز شد. در دوران بازسازی می جی (۱۸۶۸)، سیاست انزواطلبانه رژیم توکوکاوا از میان برداشته شد و محدودیتها علیه فرهنگهای مسیحی و خارجی کنار گذاشته شد. حکومت جدید قاطعانه موسیقی غربی را اخذ و اشاعه وسیع آن رادر ژاپن ترغیب نمود. سیستم جدید مدارس برنامه آموزشی خود را با تحصیل موسیقی غربی منطبق نمود. این بخشی ازمعیارهای غنی سازی فرهنگی وتقویت ژاپن به عنوان یک حکومت ملی نوین بود.
تشکیل «انجمن مطالعات موسیقی» که شوجی ای ساوا آن را پیشنهاد داده و برنامه ریزی نموده بود، در سال۱۸۷۹ توسط دولت تأسیس شد. این انجمن خیلی زود به مقام یک مدرسه موسیقی ارتقا یافت و تبدیل به نخستین آکادمی موسیقی کشور شد که در واقع همان نیای «دانشگاه هنرهای زیبا و موسیقی توکیو» است.
از میان نخستین فارغ التحصیلان آن مدرسه می توان از رن تارو تاکی (۱۸۷۹ ـ ۱۹۰۳) و کوساکو یامادا (۱۸۸۶ ـ ۱۹۶۵) نام برد. شخص اخیر بود که عملاً راه شکوفایی آتی موسیقی غربی را در ژاپن هموار نمود. رن تاروتاکی در سال۱۹۰۰ از طرف دولت ژاپن برای تحصیل در کنسرواتوار لایپزیک به آلمان اعزام شد. یامادا نیز در سال۱۹۰۸ برای آموزشهای تکمیلی موسیقی به هنرستان موسیقی برلین رفت و در سال۱۹۱۴ به توکیو بازگشت (بد نیست به این نکته نیز اشاره کنیم که کلنل علینقی وزیری
معاصر یامادا، بود، البته وی کمی پس از یامادا، یعنی به سال ۱۹۲۱ به هنرستان موسیقی برلین رفت. شاید اگر آن دو یکدیگر را ملاقات می کردند، با توجه به ویژگیهای مشترک فکری، دوستی محکمی بین شان به وجود می آمد). تاکی و یامادا آهنگهای زیبای بی شماری بر روی اشعار ژاپنی ساخته اند که امروزه از محبوب ترین ترانه های ژاپنی در سبک اروپایی است.
یامادا و مریدانش تحت تأثیر شدید موسیقی آلمانی در پیوند موسیقی غربی در خاک ژاپن موفق گشتند. در سال۱۹۳۰ سبکهای موسیقایی گوناگون اروپایی معاصر از جمله امپرسیونیسم فرانسوی بسرعت در ژاپن عرضه گشت. در طول جنگ جهانی دوم اما همه فعالیتهای موسیقایی قویاً تحت کنترل دولت نظامی قرار گرفت. دانشجویان موسیقی نیز به خدمت سربازی اعزام شدند. حس تیز شنوایی آنها عملاً برای مقاصد نظامی به کار می رفت. درواقع طی جنگ در جبهه شرقی، در ژاپن تربیت و پرورش تمرین شنوایی برای کسب «گوش مطلق» (توانایی تشخیص نام نت بدون مراجعه به نت پایه) بشدت تشویق می شد. مسؤولان نظامی وقت بر این باور بودند که این توانایی برای پی بردن به حمله دشمن و نیز تعیین اندازه و مدل بمباران قریب الوقوع هواپیما یا زیردریایی به یاری قوه شنوایی مفید بود. در دوران جنگ برخی موسیقیدانان مجبور به
همکاری با دولت برای نوشتن سرودهای وطنی و مارشهای نظامی گشتند.
پس از جنگ (۱۹۴۵)، موسیقیدانها بسرعت به جبران عقب ماندگی دوران جنگ پرداختند و به معیارهای بین المللی موسیقی جدید دست یافتند. طبق سیستم تحصیلی جدید، دبیرستانها و کالج های موسیقی جدید تأسیس شد. مدرسه موسیقی توکیو (آکادمی موسیقی توکیو، تأسیس شده به سال۱۸۸۷) با مدرسه هنرهای زیبای توکیو متحد و به دانشگاهی متشکل از دو دانشکده تبدیل شد. عنوان ژاپنی این دانشگاه Tokyo Geijutsu Daigaku و به معنی «دانشگاه هنرهای زیبای توکیو» است.
این همان دانشگاهی است که من در سال۱۹۶۱ از آن فارغ التحصیل شدم و از سال۱۹۸۴ نیز در آنجا تدریس می کنم.
تحولات موسیقی پس از جنگ براستی بسیار سریع بود. سبکهای معاصر موسیقی غربی از جمله دودکافونی شوئنبرگ در ژاپن همزمان با اروپا عرضه شد.نخستین استودیوی موسیقی الکترونیکی در ژاپن به سال۱۹۵۵ تأسیس شد. موسیقی استروینسکی، مسیان و جان کیج در میان مخاطبان ژاپنی در دهه شصت قرن بیستم بسیارمتداول بود.

مؤخرهدر دهه های شصت و هفتاد قرن بیستم، ژاپنی ها که بطور جدی به دنبال رشد بالای اقتصادی بودند در عرصه بین المللی با لقب موهن «حیوان اقتصادی» به دیده تحقیر نگریسته می شدند. در طول این سالها اغلب ژاپنی ها شیفته دستیابی به تمدن غربی و روشنفکران سرگرم ترجمه جدیدترین اندیشه های غربی و پیروی از آخرین گرایشات هنرهای
غربی از جمله موسیقی بودند. در واقع در آن دوران تنها عده قلیلی به موسیقی آسیایی توجه داشتند. برای موسیقیدانان گردشگر غربی، ژاپن یکی از بهترین بازارها برای کنسرت و بهترین مشتری سی دی های آنها شد. هزینه سنگین نقل مکان کامل یک کمپانی اپرا (شامل ارکستر بزرگ و همسرایان) از اروپا به ژاپن برای اجرای یک کنسرت عظیم، با فروش ورودیه های گران و حیرت انگیز کاملاً جبران می شد (برای مثال قیمت یک بلیت یک نفره برای یک شب اپرابه پول امروز ایران حدود ۲۴۰۰۰۰ تومان و تماشای رسیتال پیانو ولادیمیر هوروتیز ۱۵۰۰۰۰تومان بود.)
در دهه ۱۹۸۰ ژاپن به اوج رشد اقتصادی خود رسید. اینک ژاپنی ها کمی بیش از پیش از نظر مصالح فرهنگی غنی تر شده بودند. آنها از اوقات فراغت خود لذت می بردند. آنگاه برای نخستین بار پس از جنگ جهانی دوم ژاپنی ها توانستند اطراف خود را بهتر بنگرند. آنان کشف کردند که ژاپن سرزمینی آسیایی است و نیز به ارتباط طولانی تاریخی و پیوستگی نزدیک فرهنگی خویش با دیگر همسایگان آسیایی پی بردند. قابل ذکر است که در این دوران میل شدیدی به موسیقی آسیایی و آفریقایی در حوزه موسیقی عامه پسند میان قشر جوان ژاپنی به وجود آمد. البته آنان تحت تأثیر گرایش به «موسیقی جهان» در موسیقی پاپ غربی دهه ۸۰ قرن بیستم بودند. به هر حال برخی موسیقیدانان با استعداد ژاپنی به ابراز خلاقیت خویش در ترکیب عناصر گوناگون بویژه آسیایی (و آفریقایی) با موسیقی غربی آغاز کرده اند.
این حوزه ، به نظر من اکنون پیوسته گسترش می یابد و در آینده نزدیک به جریان بزرگی در موسیقی آسیا بدل خواهد شد. اگر امروز به هر یک از فروشگاههای آثار صوتی در ژاپن بروید و محصولات آنها را مرور کنید، بی تردید صدها سی دی و ال دی خواهید یافت که عنوان آنها «پاپ آسیایی» است.

 

نویسنده: گن ایچی تسوگه – Gen ichi Tsuge

ترجمه: فرهود امیرانی

منبع: روزنامه ایران، شماره ۲۰۵۲ – سال هشتم – سه شنبه ۲۳ بهمن ۱۳۸۰

 japan 01

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

چهار × 1 =